Кіріспе

Құрметті білім алушылар!

Ұсынылып отырған оқу құралы жоғары оқу орындарының биология бағыты бойынша білім беру бағдарламасына сәйкес «Дендрология» пәнін меңгеруге арналған. Оқулық мазмұны ағаш және бұта тәрізді өсімдіктердің морфологиялық, анатомиялық, экологиялық және биологиялық ерекшеліктерін ғылыми тұрғыдан жүйелі қарастыруға бағытталып, дендрологиялық зерттеулердің теориялық және әдіснамалық негіздерін кешенді түрде қамтиды.

Дендрология – өсімдіктер әлеміндегі сүректі өсімдіктердің алуан түрлілігін, олардың шығу тегі мен таралуын, морфологиялық құрылысы мен тіршілік әрекетінің заңдылықтарын, сондай-ақ қоршаған орта факторларымен өзара байланысын зерттейтін ботаника ғылымының маңызды саласы болып табылады.

Қазіргі кезеңде табиғи экожүйелердің өзгеруі, урбанизация үдерістерінің күшеюі және интродукциялық жұмыстардың кеңеюі ағаш өсімдіктерінің экологиялық тұрақтылығын ғылыми тұрғыдан зерттеудің өзектілігін арттырып отыр. Осыған байланысты дендрологиялық білім болашақ биолог мамандардың кәсіби даярлығында ерекше орын алады.

Оқу құралында ағаш өсімдіктерінің жүйеленуі мен таксономиялық принциптері, олардың морфологиялық және анатомиялық құрылым ерекшеліктері, онтогенездік даму кезеңдері, экологиялық факторлардың әсер ету механизмдері мен бейімделу реакциялары ғылыми негізде қарастырылады. Сонымен қатар интродукция теориясы, өсімдіктердің жаңа орта жағдайына бейімделу заңдылықтары және ботаникалық бақ жағдайында жүргізілетін зерттеулердің ерекшеліктері кеңінен сипатталады.

Еңбекте Juglans nigra L. (қара жаңғақ) түрі мысалында интродукцияланған ағаш өсімдіктерінің дендрологиялық сипаттамасы, фенологиялық даму динамикасы, морфометриялық көрсеткіштері және экологиялық тұрақтылығы талданады. Бұл бағыт білім алушыларға нақты зерттеу нысаны негізінде ғылыми талдау жүргізу, табиғи және мәдени жағдайда өсетін ағаш түрлерінің бейімделу ерекшеліктерін салыстырмалы бағалау дағдыларын қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Оқу материалы теориялық бөлімдер мен ғылыми талдаулардың логикалық бірізділігі сақтала отырып құрастырылған. Әрбір тақырып дендрология ғылымының негізгі ұғымдарын жүйелі меңгеруге, өсімдіктердің құрылымдық және функционалдық ерекшеліктерін түсіндіруге, сондай-ақ далалық және тәжірибелік зерттеулер барысында алынған деректерді ғылыми тұрғыдан интерпретациялауға бағытталған.

Оқу құралы биология мамандығының білім алушыларына, магистранттарға және ағаш өсімдіктерінің биоалуантүрлілігін, интродукциясын және экологиялық бейімделуін зерттеумен айналысатын жас зерттеушілерге арналған. Материалдарды меңгеру барысында білім алушылар дендрологиялық зерттеу әдістерін игеріп, ағаш өсімдіктерін ғылыми тұрғыдан сипаттау, бақылау нәтижелерін талдау және қорытынды жасау дағдыларын қалыптастырады.